De Nederlandse jachtbouw kent twee gezichten. Terwijl de bouwers van superjachten internationaal tot de absolute top behoren en hun orderboeken goed gevuld blijven, heeft de gewone watersportsector het moeilijker. Hoe kan dat? En dreigt Nederland daarmee een deel van zijn ooit zo succesvolle watersportindustrie te verliezen?
Het geheim van een sterke sector
Het succes van de Nederlandse superjachtbouw is geen toeval. Nederland beschikt over een lange scheepsbouwtraditie, gespecialiseerde vakmensen, innovatieve ontwerpers en een uitgebreid netwerk van toeleveranciers. Werven, ontwerpers, installateurs en andere specialisten versterken elkaar. De internationale concurrentie dwingt hen bovendien om voortdurend te vernieuwen en de kwaliteit verder te verbeteren.
Economen herkennen hierin een belangrijk principe: een bedrijfstak wordt internationaal sterk wanneer kennis, vakmanschap, een kritische thuismarkt, onderlinge samenwerking en stevige concurrentie elkaar versterken. De Nederlandse superjachtbouw is daarvan een schoolvoorbeeld. Omdat er in Nederland slechts een kleine thuismarkt was en is voor superjachten, heeft de sector zich al snel en met succes op de wereldmarkt toegelegd.
Ooit was watersport voor een breed publiek bereikbaar
Ook de Nederlandse seriematige jachtbouw kende zo'n sterke positie. Vooral in de jaren zeventig, tachtig en negentig groeide de watersport dankzij een grote thuismarkt en de komst van relatief betaalbare boten. Nieuwe bouwmethoden en materialen, zoals polyester, maakten het mogelijk goede schepen voor een veel groter publiek te bouwen. Denk aan de Doerak, Contest, Victoire en de Waarschepen. Rond deze werven ontstond eveneens een uitgebreid netwerk van toeleveranciers, jachthavens en dienstverleners.
Een jacht van 10 of 11 meter was destijds iets bijzonders. Wie zo'n schip bezat, was in de haven een hele baas. Tegenwoordig is een schip van die lengte nauwelijks nog uitzonderlijk. Niet alleen de afmetingen, maar vooral ook de verwachtingen ten aanzien van comfort, luxe en uitrusting zijn enorm gegroeid. De boten zijn weliswaar groter, maar minder in getal. En omvang is ook van belang om een sector te doen floreren.
Die brede thuismarkt was destijds niet alleen belangrijk voor de verkoop. Hij vormde ook de voedingsbodem voor nieuwe watersporters, nieuwe bedrijven en verdere innovatie.
Steeds mooier, steeds groter, steeds duurder
Nederlandse jachtbouwers leveren nog altijd uitstekende kwaliteit. Daarover bestaat weinig discussie. Maar veel werven hebben bewust gekozen voor steeds hogere marktsegmenten. Grotere schepen, luxere interieurs, uitgebreidere installaties en hoogwaardige afwerking zijn de norm geworden.
Die keuze is vanuit het perspectief van de individuele werf begrijpelijk. Met de Nederlandse arbeidskosten en relatief kleine productieaantallen is het lastig concurreren op prijs. In het hogere segment kunnen werven zich onderscheiden met kwaliteit, maatwerk en vakmanschap.
Maar daarmee verdwijnt geleidelijk het betaalbare alternatief uit het Nederlandse aanbod. Wie tegenwoordig de boottesten in watersportbladen leest, ziet vooral prijzen waarvoor je ook een behoorlijke woning kunt kopen.
Er zijn nog wel betaalbaardere jachten uit het buitenland, maar die sluiten niet altijd aan op de specifieke Nederlandse vaaromstandigheden en wensen. Denk aan de geringere diepgang, beperkte doorvaarthoogtes, ons weer, praktische indeling en het gebruik op zowel binnenwater als groter open water.
Zo dreigt een vicieuze cirkel: Nederlandse werven richten zich op kopers met een steeds groter budget, terwijl de brede thuismarkt die ooit de basis vormde voor hun succes, verder verschraalt.
Ook de sloep wordt een luxeproduct
De opkomst van het sloepvaren bracht een nieuwe impuls. Sloepen maakten varen aantrekkelijk voor een ander en vaak breder publiek. Maar ook hier zien we een verschuiving naar grotere, luxere en steeds duurdere modellen. Een nieuwe sloep vertegenwoordigt inmiddels al snel een flinke investering.
Daar komt de vergrijzing van de watersport bij. Jongeren hebben meer alternatieven om hun vrije tijd aan te besteden en komen minder vanzelfsprekend met varen in aanraking. Wanneer ouders geen boot meer kunnen of willen betalen, groeien ook minder kinderen op met de watersport. En wie als kind nooit heeft gevaren, wordt later minder gemakkelijk watersporter.
Dat raakt uiteindelijk de hele sector. Minder nieuwe watersporters betekent op termijn minder klanten voor werven, jachthavens, onderhoudsbedrijven, winkels en andere dienstverleners. Juist het netwerk dat de Nederlandse watersport ooit zo sterk maakte, kan daardoor verzwakken.
Succes aan de top is niet genoeg
De Nederlandse superjachtbouw bewijst - net als bijvoorbeeld de tuinbouw - dat ons land internationaal succesvol kan zijn door kennis, kwaliteit en samenwerking. Maar het succes van de gewone watersportsector was mede gebaseerd op iets anders: een omvangrijke thuismarkt met een breed aanbod voor verschillende budgetten.
De keuze van individuele werven om steeds hoger in de markt te gaan, kan bedrijfseconomisch verstandig zijn. Maar wanneer vrijwel iedereen dezelfde keuze maakt, kan dat voor de sector als geheel ongunstig uitpakken. Een interessante tegenstelling: wat goed is voor de afzonderlijke onderneming, hoeft niet goed te zijn voor de bedrijfstak.
Misschien ligt de grootste uitdaging daarom niet in het bouwen van nóg mooiere en luxere jachten, maar in het opnieuw bereikbaar maken van de watersport voor een grotere groep mensen. Niet iedereen hoeft daarvoor een nieuwe boot te kopen. Ook een levendige tweedehandsmarkt, gedeeld bootbezit, verhuur en toegankelijke verenigingen kunnen helpen.
Want uiteindelijk begint de toekomst van de Nederlandse watersport niet op een superjacht van tientallen miljoenen, maar bij iemand die voor het eerst ontdekt hoe leuk varen is.

Waterrecreatie Nederland zal zich moeten versterken als netwerk. De bundeling van krachten met een gemeenschappelijk smoel ,met krachtige promotie , met grote variëteit van aanbod ,met sterke infrastructuur en maak varen weer leuk voor jonge mensen. Kansen zijn er dan weer voor een omvangrijke kwalitatief sterke watersport sector met eensterke thuissecor en economisch van waarde. Je wordt weer gehoord en en er wordt geluisterd naar wat je als sector wilt.
BeantwoordenVerwijderenHelemaal eens met de voorgaande reactie. De vaak gehoorde roep naar strengere regelgeving en technische keuringen van boten verhogen de drempel voor beginnende watersporters. Verplichte vaarbewijzen zijn ook niet de wonderoplossing, kijk naar het wegverkeer; desondanks dat iedereen een rijbewijs heeft zijn het aantal verkeersovertredingen per dag niet meer te tellen. Watersport en beroepsvaart zouden hun belangen moeten bundelen; het bevaarbaar houden van zoveel mogelijk vaarwegen en heropenen waar deze gesloten zijn. Varen doe je samen is een mooi initiatief dat uitbreiding verdient en verplicht aan boord van elk jacht zou moeten zijn. Want het kennis niveau verbeteren op de recreatievaart is belangrijk. De marifoon uitluisteren en het goede voorbeeld en wijze raad van de beroepsvaart aannemen maakt het voor iedereen leuker en veiliger.
BeantwoordenVerwijderen